Buse Güngör | CNNTurk.com Muhabiri
buse.gungor@cnnturk.com.tr
İsrail seçimlerinde Binyamin Netanyahu’nun liderliğindeki sağ blok önde görünse de hükümet kurmak için gereken 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşılamadı. Likud’un sandalye sayısının 32’den 27’ye gerilemesi ve Arap partilerinin yaklaşık 15-16 sandalyeyle öne çıkması, hükümet hesaplarını zorlaştırdı. CNN TÜRK Haber Koordinatörü Dr. İdris Arıkan, Netanyahu’nun karşısındaki blokların da çoğunluğu sağlayamadığını belirterek üç olasılığa dikkat çekti: Milletvekili transferi, Netanyahu’nun dışarıda bırakıldığı geniş tabanlı bir koalisyon veya yeniden seçim.
Tüm Orta Doğu’nun merakla beklediği İsrail seçimleri gerçekleştirildi. Rekor katılımla yapılan seçimlerde Başbakan Binyamin Netanyahu’nun liderliğindeki sağ blok önde görünse de hükümet kurmak için gerekli olan 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşılamadı. Netanyahu’nun partisi Likud’un sandalye sayısının 32’den 27’ye gerilemesi, siyasi dengeleri yeniden gündeme getirdi.
CNN TÜRK Haber Koordinatörü Dr. İdris Arıkan, İsrail seçimlerinin sonuçlarını, Arap partilerinin yükselişini, Netanyahu’nun siyasi geleceğini ve olası koalisyon senaryolarını değerlendirdi.
Netanyahu Kazandı mı, Kaybetti mi?
CNN TÜRK Haber Koordinatörü Dr. İdris Arıkan, seçim sonuçlarının Netanyahu açısından kesin bir zafer olarak değerlendirilemeyeceğini belirtti. Arıkan, Netanyahu’nun partisinin sandalye sayısındaki düşüşe rağmen karşı blokun da hükümet kurmak için yeterli çoğunluğa ulaşamadığına dikkat çekti. Arıkan, “Galibiyet olmadığı kesin. Ama yenilgi mi, ondan emin değiliz. Çünkü süreç bitmemiş gibi görünüyor. Geçen seçimde sandalye sayısı 32’ydi, şimdi 27’ye düştü. Ancak diğer tarafta da yeterli çoğunluk yok. Burada asıl öne çıkanlar Arap partileri.” ifadelerini kullandı.
İsrail’in yüz ölçümü bakımından küçük bir ülke olmasına rağmen dünya siyasetinde büyük bir etkiye sahip olduğunu belirten Arıkan, Netanyahu faktörünün yalnızca İsrail iç siyaseti açısından değil, ABD politikaları bakımından da değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Arıkan, Netanyahu’nun yaklaşık 19 yıldır iktidarda bulunduğunu ve İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı olduğunu vurguladı. Netanyahu’nun ülke siyasetindeki etkisinin yanı sıra yolsuzluk iddiaları, yargı atamaları ve iktidarın merkezileştirilmesi konularında da eleştirildiğini ifade etti.
Netanyahu’nun Karşısında Bir Başka Şahin Var
Seçimlerin öne çıkan isimlerinden biri de İsrail’in eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot oldu. Netanyahu ile daha önce birlikte çalışan Eisenkot, özellikle Hizbullah’ın Beyrut’taki Dahiye bölgesine yönelik saldırılarla ilişkilendirilen askeri stratejiler üzerinden de gündeme geldi.
Arıkan, Netanyahu ile Eisenkot arasındaki siyasi rekabetin bir güvercin ile bir şahin arasındaki mücadele olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, “Burada asıl konu şu: Bir tarafta güvercin, diğer tarafta şahin yok. İkisi de şahin ama hangi şahin meselesi var.” dedi.
Arıkan, her iki ismin de Türkiye’nin Gazze’de insani yardım amacıyla dahi bulunmasına sıcak bakmadığını belirtti. Bu nedenle seçim sonuçlarının İsrail’in Türkiye’ye ve Gazze’ye yönelik politikalarında köklü bir değişim anlamına gelmediğini ifade etti.
Arap Partilerinin Yükselişi İsrail Siyasetinde Yeni Bir Dönem mi?
Seçimlerin en dikkat çekici sonuçlarından biri, Arap partilerinin sandalye sayısındaki yükseliş oldu. Arıkan, Arap partilerinin toplamda yaklaşık 15-16 sandalyeye ulaşmasının İsrail siyaseti açısından önemli bir gelişme olduğunu söyledi. Arap seçmenlerin sandığa yoğun katılım gösterdiğini belirten Arıkan, katılım oranının yüzde 80’lere ulaştığına ilişkin değerlendirmelere dikkat çekti. Bedevilerin çölden develerle ve arazi araçlarıyla oy kullanmaya geldiğini gösteren görüntülerin de bu katılımı ortaya koyduğunu ifade etti.
Arıkan, İsrail tarihinde Arap seçmenlerin bu ölçüde yoğun katılımının dikkat çekici olduğunu vurguladı. Arap partilerinin yükselişinin, hükümet kurma sürecinde belirleyici olabilecek yeni bir siyasi denge yarattığını belirtti. Ancak Arıkan’a göre Arap partilerinin desteği, mevcut siyasi tabloda kolaylıkla hükümet çoğunluğuna dönüşebilecek bir seçenek değil. Netanyahu’nun bu desteği istemediğini, Eisenkot’un çevresindeki isimlerin de Arap partilerinden destek alınmasına sıcak bakmadığını ifade etti.
İsrail’de Hükümet Kurmak İçin 61 Sandalye Şartı
İsrail parlamentosu Knesset’te hükümet kurabilmek için 120 sandalyenin en az 61’ine ulaşılması gerekiyor. Ancak seçim sonrasındaki tabloda hiçbir blok bu çoğunluğu sağlayamıyor. Arıkan, Netanyahu’nun liderliğindeki blokun farklı sağ partilerle birlikte sandalye sayısını artırmasına rağmen çoğunluğa ulaşamadığını belirtti. Eisenkot’un öncülük ettiği blokun da tek başına hükümet kurabilecek durumda olmadığını ifade etti.
Arap partilerinin yaklaşık 15-16 sandalyesi, matematiksel açıdan hükümet kurma hesaplarında önemli bir unsur olarak öne çıkıyor. Ancak Arıkan, bu partilerin Netanyahu’ya destek vermesinin beklenmediğini ve diğer bloktaki bazı isimlerin de Arap partilerinin desteğiyle iktidara gelmek istemediğini dile getirdi. Arıkan’a göre Netanyahu’nun siyasi açıdan en önemli avantajlarından biri, karşısındaki blokların kendi aralarında ortak bir hükümet oluşturmakta zorlanması. Bu durum, Netanyahu’nun sandalye sayısı gerilemiş olsa da siyasi denklemde etkisini korumasına neden oluyor.
İsrail Siyasetinde İşçi Partisi Gerilerken Aşırı Sağ Yükseldi
Arıkan, İsrail siyasetindeki dönüşümün yalnızca seçim sonuçları üzerinden okunamayacağını, ülkenin toplumsal yapısındaki değişimin de dikkate alınması gerektiğini belirtti. İsrail’in geleneksel siyasi yapısında önemli bir yere sahip olan İşçi Partisi’nin etkisini büyük ölçüde kaybettiğini ifade eden Arıkan, buna karşılık Likud gibi sağ partilerin ve aşırı sağcı siyasi aktörlerin güç kazandığını söyledi. Arıkan, Bezalel Smotrich ve Itamar Ben-Gvir gibi aşırı sağcı isimlerin siyasette ön plana çıkmasının İsrail toplumunun daha sağa kaydığını gösterdiğini belirtti.
İsrail toplumunun farklı kökenlerden gelen Yahudi gruplar arasında da ayrışmalar barındırdığına dikkat çeken Arıkan, Aşkenaz Yahudilerinin tarihsel etkisinin görece azalırken Orta Doğu ve çevre bölgelerden gelen Mizrahi Yahudilerinin toplumsal ve siyasi etkisinin arttığını ifade etti. Arıkan’a göre İşçi Partisi’nin gerilemesi, sağ partilerin yükselişi ve toplumsal dengelerdeki değişim, İsrail siyasetinin bugünkü çıkmaza sürüklenmesinde etkili oldu.
Netanyahu’nun Güçlü Kalmasının Arkasında Ne Var?
Arıkan, Netanyahu’nun seçimlerde en fazla sandalyeyi elde etmesinin yalnızca İran politikasına ya da ABD Başkanı Donald Trump’ın desteğine bağlanamayacağını belirtti. Netanyahu’nun yıllar içinde İsrail toplumunu siyasi açıdan dönüştürdüğünü, medya ve kamuoyu üzerindeki etkisini güçlendirdiğini ve siyasi iletişim faaliyetlerini etkili biçimde yürüttüğünü ifade eden Arıkan, Netanyahu’nun sertlik yanlısı politikalarının da seçmen tabanında karşılık bulduğunu söyledi.
Arıkan, Gazze’deki gelişmelerin uluslararası alanda ağır eleştirilere yol açmasına rağmen İsrail toplumunda Netanyahu’nun güç gösterisi üzerinden destek bulabildiğini belirtti. Bu durumun, İsrail’deki siyasi tercihlerin ve toplumsal eğilimlerin anlaşılması açısından önemli olduğunu vurguladı.
Trump’ın desteğinin de Netanyahu’nun mevcut seçmen tabanına güçlü bir mesaj verdiğini ifade eden Arıkan, asıl belirleyici unsurun Netanyahu’nun İsrail iç siyasetinde oluşturduğu siyasi yapı olduğunu dile getirdi.
Netanyahu, Eisenkot’un Blokundan Milletvekili Transfer Edebilir mi?
Seçim sonrasında gündeme gelen senaryolardan biri, Netanyahu’nun hükümet kurabilmek için Eisenkot’un blokundan milletvekili transfer etmeye çalışması. Arıkan, Netanyahu’nun çoğunluğa ulaşabilmesi için karşı bloktan belirli sayıda milletvekilinin desteğine ihtiyaç duyabileceğini ancak bu ihtimalin kesin olmadığını belirtti. Eisenkot ve çevresindeki isimlerin Netanyahu’ya güçlü biçimde muhalif olduğunu vurgulayan Arıkan, bu isimlerin Netanyahu’yu İsrail siyasi sistemini kişiselleştiren ve otoriterleştiren bir lider olarak gördüklerini ifade etti.
Bununla birlikte, Netanyahu’nun devre dışı bırakıldığı daha geniş bir koalisyon ihtimali de tartışılıyor. Arıkan, Naftali Bennett, Eisenkot ve Likud içindeki Netanyahu karşıtı isimlerin bir araya gelebileceği senaryonun gündemde olduğunu söyledi. Bu senaryoda aşırı sağcı partilerin hükümet dışında bırakılması ve daha geniş tabanlı bir koalisyon kurulması mümkün olabilir. Arıkan, ABD’nin böyle bir oluşumun ortaya çıkmasını istediğine ilişkin iddiaların da konuşulduğunu belirtti. Ancak söz konusu koalisyon ihtimalinin önünde siyasi anlaşmazlıklar bulunuyor. Arap partilerinin dışarıdan desteğiyle hükümet kurulması seçeneği de blok içindeki bazı isimler tarafından kabul edilmiyor.
İsrail’de Yeni Seçim İhtimali Gündemde
Arıkan, İsrail’de hükümet kurma sürecinin belirli bir takvim içinde tamamlanması gerektiğini belirterek, hükümet kurulamaması durumunda ülkenin yeniden seçime gitmesinin mümkün olduğunu söyledi. Arıkan’ın değerlendirmesine göre, hükümet kurma girişimlerinin başarısız olması halinde İsrail yeniden seçim sürecine girebilir. Bu senaryonun geçmişte de yaşandığını hatırlatan Arıkan, 2019 yılında yaşanan siyasi çıkmaza dikkat çekti.
O dönemde Netanyahu’nun seçimler ve koalisyon görüşmeleri üzerinden yeniden siyasi güç kazandığını belirten Arıkan, benzer bir gelişmenin bugün de yaşanabileceğini ifade etti. Arıkan, ABD’nin devreye girerek Netanyahu’nun dışında daha geniş bir koalisyon kurulmasına katkı sağlamaması halinde, İsrail’in yeniden seçime gitme ihtimalinin güçlenebileceğini değerlendirdi.
Arıkan’a göre seçim sonuçları Netanyahu’nun kesin bir zafer kazandığını göstermiyor. Ancak karşı blokların da çoğunluğa ulaşamaması, Netanyahu’nun siyasi geleceğinin henüz sona ermediğine işaret ediyor. İsrail siyasetinde önümüzdeki süreçte yaşanacak gelişmelerin, yalnızca ülkenin iç dengelerini değil, Orta Doğu’daki siyasi tabloyu da etkilemesi bekleniyor.
İlgini Çekebilir
Uzman isim açıkladı: İnme önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalıktır
İran savaşı ABD’ye kaça mal oldu?
Yorumlar